Вучымся лічыць праз гульню

Асноўны від дзейнасці дзяцей малодшага школьнага ўзросту — гульня, у працэсе якой развіваюцца духоўныя і фізічныя сілы дзіцяці, яго ўвага, памяць, уяўленне, дысцыплінаванасць, спрыт. Менавіта таму ў адукацыйным працэсе выкарыстанню гульняў і гульнявых прыёмаў на ўроках матэматыкі ўдзяляю вялікую ўвагу.

Характар гульнявых момантаў розны. Так, у 1—2 класах больш выкарыстоўваю сюжэтна-ролевыя гульні з удзелам дзяцей, а ў 3—4 класах — гульні, звязаныя з развіццём лагічнага мыслення, мовы, вылічальных навыкаў, творчага ўяўлення, кемлівасці.

Лічу, што гульнявая дзейнасць асабліва неабходна на ўроках у 1—2 класах, бо дзеці не могуць доўга затрымліваць увагу на падручніку, ім хутка надакучвае аднастайнасць. Вучні цяжка разумеюць загады, забароны, яны імкнуцца да гульнявой дзейнасці. Гульня для іх — сэнс жыцця, яны не могуць жыць без актыўнасці.

Вялікую ролю адводжу ўрокам-казкам з казачнымі сюжэтамі, вобразамі. Праз казачныя элементы можна стварыць займальныя сітуацыі. Сустрэча дзяцей з казачнымі героямі  не пакідае іх абыякавымі. Яны жадаюць дапамагчы герою, які трапіў у бяду, разабрацца ў казачнай сітуацыі. Усё гэта стымулюе разумовую дзейнасць дзіцяці, развівае яго цікавасць. Урокі-казкі нясуць вялікую вучэбную ролю.

У 3—4 класах я прапаную дзецям урокі-падарожжы. Яны абвастраюць увагу, назіральнасць, асэнсаванне гульнявых задач, аблягчаюць пераадоленне цяжкасцей і дасягненне поспеху. Прычым важнае значэнне ў арганізацыі такіх урокаў мае іх пачатак. Неабходна настроіць дзяцей на працоўны лад. Менавіта для гэтага і можна выкарыстоўваць прыём у форме гульні на пачатку ўрока:

— Залатое цуда-сонца!      

Загляні да нас у ваконца!

Нам здароўе зберажы, 

І лічыць дапамажы. 

Вучні перадаюць цяпло, якое дасылае сонейка праз акно ў клас, дотыкамі далоняў сваім сябрам, пералічваюць умовы, неабходныя для добрай работы на ўроку.

На  прыпынку “Займальны” выкарыстоўваю нестандартныя формы праверкі дамашняга задання, якія садзейнічаюць развіццю дапытлівасці, кемлівасці, творчых адносін да працы. З задавальненнем дзеці любяць звяраць свае адказы  з адказамі мудрай Савы, Грамацея і іншых казачных герояў. Самаправерка дамашняга задання па ўзоры на дош­цы дазваляе кожнаму дзіцяці адчуць сябе паспяховым.  

Пры актуалізацыі ведаў на прыпынку “Матэматычная размінка” таксама важна прымяняць розныя віды дзейнасці праз гульню: “Маўчанка”, “Упрыгож ёлачку шарамі”, “У лясной школе”, “Вясёлы лік”, гульня-эстафета “Хто правільна і хутчэй”, “Збор пладоў”, “Паштальён” і інш. Тут жа  выкарыстоўваю ланцужкі прыкладаў, лагічныя задачы, задачы на кемлівасць і ў вершах, загадкі, розны геаметрычны матэрыял у гульнявой форме, што спрыяе развіццю лагічнага мыслення, павышае цікавасць дзяцей да выканання заданняў.

Пры рабоце над новай тэмай забяспечваю парнае, групавое і франтальнае ўзаемадзеянне, выкарыстоўваючы элементы гульні і спаборніцтва.

 На кожным уроку нельга абмінуць пры­пынак “Гульнявая паляна”, на якім дзеці разам з настаўнікам праводзяць аздараўленчую фізкультпаўзу для зняцця стамляльнасці, што таксама спрыяе падтрымцы эмацыянальнага настрою ў класе. Разам з прагаворваннем вершаў дзеці імітуюць розныя рухі.

Падчас замацавання вучэбнага матэрыялу малодшыя школьнікі з задавальненнем уліваюцца ў гульні-практыкаванні: віктарыны, крыжаванкі, рэбусы і інш.

На ўроку для кожнага вучня стараюся ствараць сітуацыю поспеху, што таксама спрыяе павышэнню матывацыі і падтрымцы пазнавальнай цікавасці да вучобы. Пры пастаноўцы пытанняў і вызначэнні заданняў на ўроку ўлічваю індывідуальныя асаблівасці вучняў, даю толькі станоўчую характарыстыку вынікаў іх дзейнасці, што стымулюе дзяцей і павышае іх актыўнасць на ўроку перад казачнымі персанажамі.

На прыпынку “Выніковы” гульні з разнастайнымі формамі і відамі работы дазваля­юць хутка вызначыць, наколькі глыбока засвоена новая тэма на ўроку, замацаваць веды, а таксама вызначыць недахопы. У гульні вучні ахвотна пераадольваюць цяжкасці, развіваюць уменне аналізаваць сваю дзейнасць, ацэньваць свае ўчынкі і магчымасці. Напрыклад, гульня “Футбол”. Клас дзеліцца на дзве каманды. Затым дзеці  рашаюць прыклады. Залічваецца гол з правільным адказам. Такім чынам, для дзяцей рашэнне прыкладаў з’яўляецца гульнёй, а не цяжкай працай.

Завяршальным этапам уяўляецца падвядзенне  і ацэньванне  вынікаў урока. Пры ацэньванні адказаў вучняў выкарыстоўваюцца спецыяльна распрацаваныя для гэтага ўрока крытэрыі (складаецца дрэва поспеху). Прапаную вучням работу, заснаваную на прыёме “Апрані дрэва”. Калі  выканалі ўсё правільна — наклейваюць зялёны лісточак, калі адна памылка — жоўты, калі больш — аранжавы.

Прымяненне нетрадыцыйных форм урокаў, у прыватнасці, урока-падарожжа, — гэта магутны стымул у навучанні, разнастайная і моцная матывацыя. Такія ўрокі актывізу­юць дзейнасць вучняў, робяць успрыманне больш актыўным, эмацыянальным, мысленне творчым, самастойным, гнуткім.

Нягледзячы на тое, што ўрок пабудаваны ў форме гульні-падарожжа, усе этапы ўзаемазвязаны паміж сабой. Выкарыстаныя гульнявыя метады і прыёмы забяспечваюць рацыянальнае размеркаванне працоўнага часу і папярэджанне перагрузак вучняў. На такім уроку прысутнічае атмасфера сутворчасці і супрацоўніцтва.

Сёння можна з упэўненасцю сказаць: гульнявыя формы  і метады навучання ў сукупнасці з традыцыйнай адукацыяй ствараюць тое асяроддзе, у якім фарміруецца высокаматываваная, творчая асоба. Прагрэс патрабуе ад настаўніка вырашэння ўсё новых і новых адукацыйных задач, а задача настаўніка заключаецца ў пошуку шляхоў іх вырашэння.

Валянціна ДОМАШ,
настаўніца пачатковых класаў Навасёлкаўскай сярэдняй школы Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці.